Ellinikomeli FacebookEllinikoMeli Channel
Πέμπτη, Νοέμβριος 23, 2017
Text Size
Home Μελισσοκόμος Εχθροί - Ασθένειες 30 χρόνια βαρρόα (varroa)

Εκπαιδεύσεις μελισσοκομίας - 6η χρονιά λειτουργίας


( 8 Votes )

Varroa destructor πάνω σε μέλισσαΑνδρέας. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας ΑΠΘ

 

Συμπληρώθηκαν ήδη τριάντα χρόνια από τη είσοδο της βαρρόα στη χώρα μας. Στα χρόνια αυτά έγιναν τεράστιες προσπάθειες τόσο από τους μελισσοκόμους όσο και από τους επιστήμονες και της πολιτείας να αντιμετωπιστεί το παρασιτικό άκαρι και παράλληλα να διαφυλαχθεί η αγνότητα και η καθαρότητα του ελληνικού μελιού. Η προσπάθεια έγινε κυρίως μια εποχή που δεν υπήρχαν τα ευρωπαϊκά κονδύλια και τα μέσα που σήμερα διαθέτουμε και στηρίχτηκε αποκλειστικά στην αγάπη και το μεράκι όλων που υπηρέτησαν τα χρόνια αυτά τη μελισσοκομία. Στο άρθρο αυτό γίνεται μια μικρή χρονική αναδρομή ώστε να καταγραφούν γεγονότα και έργα που σφράγισαν την ελληνική μελισσοκομία στη δύσκολη πορεία της.

 

Εντοπισμός του ακάρεος στην Ελλάδα

Το έτος 1978 το Υπουργείο Γεωργίας ανακοίνωσε ότι επισημάνθηκε για πρώτη φορά στην περιοχή της Ορεστιάδας το άκαρι βαρρόα και λίγο αργότερα βρέθηκε στο νομό Καβάλας και στην Θάσο (έγγραφα 325430/1196 και 12984/26-10-78). Στη συνέχεια οι Υφαντίδης και Θρασυβούλου (1978) επιθεώρησαν μελίσσια σε διάφορες περιοχές της χώρας και κατέγραψαν τον βαθμό προσβολής σε ελληνικά μελισσοκομία και οι Πελεκάσης και συνεργάτες (1978) επεσήμαναν το άκαρι σε δείγματα νεκρών μελισσών που στάλθηκαν από μελισσοκομεία της Κοινότητας Δικαίων Ορεστιάδος.

Σύμφωνα με τις τότε εκτιμήσεις η βαρρόα θα πρέπει να έχει εισβάλει στη χώρα μας από τη γειτονική Βουλγαρία ή Γιουγκοσλαβία το 1975.

Varroa - Βαρρόα

Τα πρώτα μέτρα

Στα άμεσα μέτρα που πάρθηκαν από τη πολιτεία ήταν η οριοθέτηση της χώρας σε δύο Τμήματα, μολυσμένο και μη (Υπουργική απόφαση 228321/1229/25-1-79) ώστε να περιοριστεί η εξάπλωση της ασθένειας. Παράλληλα το Υπουργείο απέστειλε οδηγίες αντιμετώπισης της ασθένειας στους μελισσοκομικούς συνεταιρισμούς και κοινοπραξίες συστήνοντας χημική αγωγή με Φαινοθειαζίνη, Folbex, Sineacar, Varostan, Varroatin ή Varroazin.

Ο περιορισμός περιοχών όπως η Χαλκιδική και η μετακίνηση μελισσιών προς και από ο νομό αυτό αποδείχθηκε γρήγορα ως αναποτελεσματικό μέτρο γιατί η βαρρόα γρήγορα εξαπλώθηκε σε όλη τη χώρα.

Παράλληλα με τα προτεινόμενα σκευάσματα ο αείμνηστος Γ. Σουάνης πειραματίστηκε με τη χρησιμοποίηση του Μαλαθείου 5% στον γύψο ή στόκο με ιδιαίτερα καλά αποτελέσματα (Σουάνη, 1979).

Αντιμετώπιση του ακάρεος βαρρόα τη δεκαετία 1979-19S8

Asuntol50

Το μαλάθειο και το Ασουντόλ 50% έγιναν στα επόμενα 10 χρόνια τα κυρίαρχα φάρμακα επιλογής του Έλληνα μελισσοκόμου και αντικείμενο έρευνας τόσο από τους λιγοστούς ειδικούς επιστήμονες του χώρου όσο και από μελισσοκόμους που προσπαθούσαν να βρουν καλύτερη λύση στο πρόβλημα βαρρόα.

Μαλάθειο

Το Μαλάθειο 5% χρησιμοποιήθηκε ανάμικτο με ζάχαρη άχνη. οε μαρμαρόσκονη ή σε ταλκ (Σουάνη 1981, Pelekasis και συν. 1981, Santas 1983, Πελετΐδης, 1983, Τσέλιος και συν. 1984) σε υγρή μορφή (Ifaaridis, 1981, Ifantidis και συν. 1987, Υφαντίδης & Θρασυβούλου, 1983), στο καπνιστήρι (Σουάνη, 1981) ανάμικτο σε γύψο καλλιτεχνίας (Λυμχερόχουλος, 1982) καθώς επίσης, ανάμικτο με γύρη ή σογιάλευρο (Ifantidis et al., 1988) . Έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Μελισσοκομίας ΑΠθ, έδειξε ότι η επιβάρυνση των ελληνικών μελιών από υπολείμματα μαλαθείου ήταν περιορισμένη και ότι δεν εγκυμονούσε κανένα κίνδυνο για τον καταναλωτή (Θρασυβούλου και συν. 1983 και Thrasyvoulou και συν. 1985)

 

Παρά το γεγονός ότι το Μαλάθειο 50% αποδείχθηκε αποτελεσματικό και ακίνδυνο για τις μέλισσες και τα προϊόντα τους, δεν είχε πάρει έγκριση χρησιμοποίησης μέσα στη κυψέλη. Αντίθετα το Υπουργείο επιδότησε το Ρουμάνικο σκεύασμα ΣΓΝΕΑΚΑΡ το οποίο ελάχιστα χρησιμοποιήθηκε από τους μελισσοκόμους (Σουάνης 1981).

Το δεύτερο σκεύασμα της δεκαετίας 1979-1988 ήταν το Ασουντόλ 50%. Οι πρώτες δοκιμές για την αποτελεσματικότητα του έγιναν από την ομάδα του Εργαστηρίου Μελισσοκομίας της Α.Γ.Σ.Α και τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στο Β' Πανελλήνιο Μελισσοκομικό Συνέδριο (Σαντά και συν. 1982). Τα αποτελέσματα της έρευνας επαληθεύτηκαν και στη πράξη από αρκετούς μελισσοκόμους που το χρησιμοποίησαν. Έτσι, Μαλάθειο 5% και Ασουντόλ 50% απετέλεσαν τα κυριότερα φάρμακα που εφαρμόστηκαν με επιτυχία τη πρώτη δεκαετία εισόδου της βαρρόα στην Ελλάδα.

Η παρασκευάστρια εταιρεία απέσυρε από την ελληνική αγορά το Ασουντόλ 50% το Μάιο του 1985 αλλά οι μελισσοκόμοι συνέχισαν να το χρησιμοποιούν από συσκευασίες που πρόλαβαν να προμηθευτούν. Αναλύσεις για υπολείμματα στα μέλια από την εκτεταμένη χρήση του Ασουντόλ έγιναν από τους Thrasyvoiilou & Pappa (1988). Από την έρευνα αυτή βρέθηκαν υπολείμματα σε συγκεντρώσεις που βρίσκονταν σ" όλα τα ευρωπαϊκά μέλια και δεν θεωρούνταν επικίνδυνα για τη υγεία του καταναλωτή.

folbex

Τη δεκαετία αυτή τα εγκεκριμένα φάρμακα Περιζιν. Φολπεξ, Απιτόλ χρησιμοποιήθηκαν ελάχιστα. Ο Κανελλόπουλος (1986) αναφέρει ότι καταπολέμησε την βαρρόα με «κομμάτι λορίδας» από αυτά που βάζουν στα σκυλιά για τα τσιμπούρια στο λαιμό τους. Προφανώς πρόκειται για εμποτισμένο λουρί με αμιτραζ το οποίο στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε από πολλούς μελισσοκόμους με την μορφή του σκευάσματος Τακ-Τικ.

Σημαντική έρευνα έγινε την πρώτη αυτή δεκαετία από τον Ifantidi (1983, 1984) σχετικά με τη βιολογία του ακάρεος. Η έρευνα του κ. Υφαντίδη δημοσιεύτηκε σε διεθνή περιοδικά και αποτέλεσε τη βάση για περαιτέρω έρευνα σχετικά με την οντογένεση, την αναπαραγωγική δυνατότητα, το βιολογικό κύκλο του ακάρεος (σχήμα 1), τη δυναμική πληθυσμού και άλλα σημαντικά θέματα της βιολογίας της βαρρόα και οδήγησε σε περαιτέρω γνώση του παρασίτου χρήσιμη για την καταπολέμηση του.

 

Αντιμετώπιση του ακάρεος βαρρόα τη δεκαετία 1988-1997.

 

Στη δεκαετία αυτή σημαντικά γεγονότα που έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην αντιμετώπιση της βαρρόα ήταν η έκδοση του περιοδικού Μελισσοκομική Επιθεώρηση, η διοργάνωση του 3OT Πανελλήνιου Μελισσοκομικού Συνεδρίου, η υποχρεωτική έγκριση των μελισσοφαρμάκων ως κτηνιατρικών από τον ΕΟΦ και η ενίσχυση του επιστημονικού προσωπικού με νέα άτομα.

 

Στο 3° Πανελλήνιο Μελισσοκομικό Συνέδριο που έγινε στη Θεσσαλονίκη το Δεκέμβρη του 1988 παρουσιάστηκαν σημαντικές εργασίες (Σαντά & Λαζαράκη, 1990° και 1990ρ , Γιαννακάκη και Ζουλός 1990) για την αντιμετώπιση της βαρρόα η εργασία όμως των Θρασυβούλου και συν. (1990) έμελε να δώσει το κυρίαρχο σκεύασμα εναντίον της βαρρόα τα προσεχή χρόνια. Στην εργασία αυτή παρουσιάστηκε για πρώτη φορά η χρησιμοποίηση του Μαυρίκ εμβαπτισμένου σε τεμάχιο νοβοπάν (ξυλάκι) το οποίο τοποθετείται ανάμεσα στα πλαίσια. Η μέθοδος αυτή αποδείχθηκε αποτελεσματική και εύκολη και γρήγορα διαδόθηκε σ* όλη τη χώρα. Αργότερα οι μελισσοκόμοι προχώρησαν σε δικιές τους «πατέντες» με το Μαυρίκ. Μερικοί μελισσοκόμοι παράλληλα χρησιμοποίησαν με επιτυχία το Τακ-Τικ σε υποκαπνιστικές ταινίες (Λιάκος, 1987) ή σε μορφή ψεκαστικού διαλύματος (Θρασυβούλου-1990).

Εγκεκριμένα σκευάσματα όπως το ΦΟΛΠΕΧ VA , ΑΠΙΤΟΛ , ΠΕΡΙΖΙΝ, χρησιμοποιήθηκαν ελάχιστα και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα αντιδράσεις από φαρμακευτικές εταιρείες αλλά και από τον ΕΟΦ (έγγραφο ΕΟΦ αριθ. Πρωτ. 44038/Δ4/967-16.11.1995).

 

Η συνεχή χρήση ενός αποκλειστικά σκευάσματος είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη ανθεκτικότητας της βαρρόα στο φλουφαλινέϊτ το δρών συστατικό του Μαυρίκ γεγονός που διαπιστώθηκε από τους Θρασυβούλου και συν. (1998). Παρόμοιο φαινόμενο παρουσιάστηκε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.

Αρσενικό varroa

Περίοδος 1997 έως σήμερα. Στροφή προς τα «οικολογικά» φάρμακα

Πολλά άλλαξαν την περίοδο αυτή στη μελισσοκομία. Για πρώτη φορά η μελισσοκομία είχε τη δυνατότητα να αξιοποιήσει ευρωπαϊκά κονδύλια. Το Ινστιτούτο Μελισσοκομίας λειτούργησε, νέα ερευνητικά κέντρα εμφανίστηκαν στην μελισσοκομία, καινούργια φάρμακα, κυρίως οικολογικά ανακοινώθηκαν, πραγματοποιήθηκαν το 4° Πανελλήνιο Μελισσοκομικό Συνέδριο στην Καλαμπάκα και δύο Πανελλήνια Επιστημονικά Συνέδρια Μελισσοκομίας στην Αθήνα. Παράλληλα την περίοδο αυτή αναπτύχθηκε έντονα ο συνδικαλισμός στον κλάδο. Ιδρύθηκε η ΟΜΣΕ, πολλαπλασιάστηκαν οι μελισσοκομικοί σύλλογοι και οι ομάδες παραγωγών, ιδρύθηκε η Επιστημονική Εταιρεία Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας, λειτούργησαν τα κέντρα μελισσοκομίας.

 

Στο Πανελλήνιο Μελισσοκομικό Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην Καλαμάτα το 1999, έγινε φανερή η νέα κατεύθυνση της επιστημονικής έρευνας προς φιλικά μέσα αντιμετώπισης της βαρρόα. Από τις 6 σχετικές ανακοινώσεις που έγιναν, οι 5 αφορούσαν αντιμετώπιση της βαρρόα χωρίς φάρμακα.

 

Παρουσιάστηκαν αποτελέσματα έρευνας από τη χρησιμοποίηση αιθέριων ελαίων ευκαλύπτου, λεβάντας, ρίγανης, θυμαριού, citronella. καθώς επίσης θυμόλης και μενθόλης (Μπακανδρίτσος και συν. 1999), φορμικό ή μυρμηκικό οξύ (Σωτηρόπουλος 1999, Κωνσταντινίδης1999), γαλακτικά οξύ (Κωνσταντινίδης1999), φύλλα καπνού4

(Λιάκος & Κοκκίνης.1999), καθώς επίσης και η χρήση του ξυδιού (Δασκαλάκης, 1999).

 

Την περίοδο 2000-2002 το Υπουργείο Γεωργίας μέσα από τα κονδύλια του Ν1221 χρηματοδότησε 7 ερευνητικά προγράμματα σχετικά με εναλλακτικές μορφές αντιμετώπισης της βαρρόα (θεοχάρης. 2002) και επιζωοτιολογική μελέτη η οποία σκοπό είχε «την σνσπ/μαπκή και μεθοδική προσέγγιση που θα επέτρεπε την εξαγωγή συμπερασμάτων αναγκαίων για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή προγράμματος καταπολέμησης». Την μελέτη αυτή ανάλαβαν οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Γεωργίας.

 

Στα ερευνητικά προγράμματα έγιναν αξιόλογες προσπάθειες και τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στο 1° Επιστημονικό Συνέδριο Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το Νοέμβριο του 2002. Στο συνέδριο αυτό ανακοινώθηκαν 8 σχετικές εργασίες για την αντιμετώπιση της βαρρόα, οι 7 αφορούσαν αντιμετώπιση της βαρρόα χωρίς φάρμακα. Ανακοινώθηκαν αποτελέσματα από τη χρησιμοποίηση του γαλακτικού οξέος (Λιάκος και συν. 2002), του APIGUARD (Παπαχριστοφόρου και συν. 2002), του Api-Life Var (Λιάκος και Θρασυβούλου, 2002), αιθέρια έλαια και αρωματικά φυτά της ελληνικής χλωρίδας (Σκουλά και συν. 2002) και της θυμόλης (Μπακανδρίτσος και συν. 2002). Παράλληλα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά καταπολέμηση της βαρρόα σε τεχνητά σμάρια εκτός κυψέλης (Υφαντίδης, 2002) και η χρησιμοποίηση του θερμοθαλάμου για την αποφυγή της επιβάρυνσης του μελιού (Υφαντίδης 2003)

Οι μελισσοκόμοι έδειξαν έντονο ενδιαφέρον στα νέα μέσα και τρόπους αντιμετώπισης της βαρρόα. Κάποιοι τα χρησιμοποίησαν και άλλοι βρήκαν τις προτεινόμενες λύσεις σαν «μη πρακτικές» και λιγότερο αποτελεσματικές.

Από το έτος 2003 και μετά σταμάτησε η επιδότηση της έρευνας και της επιζωοτιολογικής μελέτης. Οι συνδικαλιστές απαίτησαν και πέτυχαν την επιδότηση των εγκεκριμένων σκευασμάτων Apistan, Perizin, Bayvarol και αργότερα το Apiguard μέσα από τον καν. 1221. Χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής είναι η απουσία ενός κυρίαρχου σκευάσματος. Σε πολλές περιπτώσεις ο μελισσοκόμος δεν αποφασίσει ο ίδιος τι θα χρησιμοποιήσει εναντίον της βαρρόα αλλά τι είναι διαθέσιμο στη αγορά και τι θα του συνταγωγραφήσουν. Μη εγκεκριμένα σκευάσματα συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται κυρίως το αμιτραζ (Τακ-Τικ. Μιτακ) και το Ασουντόλ 30%. Από τα «οικολογικά» φάρμακα χρησιμοποιήθηκε το οξαλικό οξύ στο σιρόπι.

 

Στην περίοδο 2000-2004. οι επιστήμονες του κλάδου, παράλληλα έδειξαν ιδιαίτερη ευαισθησία στην ποιότητα και ασφάλεια των προϊόντων της μέλισσας και ιδιαίτερα στην επιβάρυνση των ελληνικών μελιών από ουσίες που χρησιμοποιούνται μέσα στην κυψέλη για η]ν αντιμετώπιση της βαρρόα. Χαρακτηριστικό είναι ότι μεταξύ των ετών 2000 και 2003 δημοσιεύτηκαν σε διεθ\·ή περιοδικά 6 ερευνητικές εργασίες σχετικές με υπολείμματα βαρροκτόνων φαρμάκων στα ελληνικά μέλια (Menkissoglu-Spiroudi και συν 2000, 2001 Tsigouri και συν 2000, 2001°, 2001β, 2003). Μάλιστα η Επιστημονική Εταιρεία Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας οργάνωσε το 2° Πανελλήνιο Συνέδριο στην Αθήνα με θέμα «Ασφάλεια και ποιότητα των προϊόντων της μέλισσας και του μεταξοσκώληκα». Στο συνέδριο αυτό παρουσιάστηκαν αποτελέσματα αναλύσεων από μεγάλο αριθμό δειγμάτων ελληνικού μελιού όπου η πλειονότητα των δειγμάτων βρέθηκε εντός των ορίων που θέτουν οι κανονισμοί της Ε.Ε. (Καραζαφείρης και συν. 2004)

Varroa σε νεκρή νύμφη

Επίλογος

Το παρασιτικό άκαρι βαρρόα εντοπίστηκε στην χώρα μας το 1978. Με βάση τον τότε βαθμό προσβολής και την έκταση της αρρώστιας πιθανολογείται η είσοδος της στην χώρα μας να έγινε το 1975. Οι μελισσοκόμοι αντιμετώπισαν την ασθένεια κυρίως με τα σκευάσματα Μαλάθειο 5% και Ασουντόλ 50% μέχρι το έτος 1988 και με Μαυρίκ και Τακ-Τικ μέχρι το 1997. Από το έτος 1999 έως σήμερα χρησιμοποιούνται επιδοτημένα εγκεκριμένα σκευάσματα (Περιζιν, Bayvaro, Apiguard, Apisraa) και αναζητούνται λύσεις χρησιμοποίησης αιθέριων ελαίων και οργανικών οξέων. Προτάθηκαν επίσης μέθοδοι αντιμετώπιση της βαρρόα εκτός κυψέλης σε τεχνητά σμάρια.

Η μέχρι σήμερα χρησιμοποίηση φαρμάκων μέσα στη κυψέλη δεν επιβάρυνε τα ελληνικά μέλια σε συγκεντρώσεις μεγαλύτερες από εκείνες που έχουν οριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην μάχη που έδωσε η ελληνική μελισσοκομία εναντίον του ακάρεος βαρρόα βοήθησαν αρκετά άτομα, απλοί μελισσοκόμοι που δοκίμασαν από μόνοι τους διάφορα σκευάσματα, πειραματίστηκαν, έχασαν μελίσσια αλλά έδωσαν τα «κλειδιά» στους επιστήμονες οι οποίοι πειραματίστηκαν περαιτέρω για να δώσουν λύσεις. Ο κατάλογος των βιβλιογραφικών αναφορών είναι μεγάλος, ενδεικτικός όμως της συλλογικής προσπάθειας που έγινε τα τριάντα αυτά χρόνια.

Προσωπικά πιστεύω ότι η προσφορά όλων ήταν πολύτιμη και ισοβαρής.Είναι αρκετά δύσκολο να περιλάβει κάποιος σε μερικές σελίδες την συλλογική προσπάθεια 30 χρόνων. Γι" αυτό. εάν ξεχάστηκε κάτι ή κάποιος θα παρακαλούσα να σταλεί διορθωτικό σημείωμα στο περιοδικό. Η προσφορά όλων θα πρέπει να αμοίβεται.

Για Μελισσοκόμους - Εχθροί - Ασθένειες

Συνταγές με μέλι

Συνταγές με μέλι

Μελισσοκομικός εξοπλισμός

Εξοπλισμός μελισσοκομίας, αναλώσιμα, ένδυση,τροφές,κυψέλες,μελιτοεξαγωγείς κ.α.
Διαφήμιση

Εκπαίδευση μελισσοκόμων

beeshop

1

Έχουμε 2341 επισκέπτες και 1 μέλος συνδεδεμένους
  • giorgos sfetsos

Ντοκιμαντέρ στα Ελληνικά

Ο καιρός

Καλωσήρθατε στην ιστοσελίδα Ellinikomeli.gr

Αν δεν είστε εξοικειωμένος με το ίντερνετ...μην ανησυχείτε! Όλα εδώ είναι εύκολα και απλά.

Στο site θα βρείτε άρθρα, ειδήσεις, οδηγίες για νέους και ενημερώσεις για παλιούς μελισσοκόμους.

Για να βρείτε όσα σας ενδιαφέρουν απλά αναζητήστε την κατάλληλη επιλογή απο το μενού, στο πάνω μέρος της σελίδας.

Για να διαβάσετε ορισμένα άρθρα, θα χρειαστεί να γίνετε μέλος, τα υπολοιπα είναι δωρεάν

Μενού πλοήγησης