Ellinikomeli FacebookEllinikoMeli Channel
Πέμπτη, Φεβρουάριος 20, 2020
Text Size
Home Μελισσοκόμος Αφιερώματα Πυρκαγιές και δασοπροστασία Το φαινόμενο των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα

Εκπαιδεύσεις μελισσοκομίας - 6η χρονιά λειτουργίας


( 1 Vote )

 

Το φαινόμενο των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα






Ως «δασική πυρκαγιά» ευρύτερα αλλά και στο πλαίσιο αυτού του κειμένου, νοείται κάθε φωτιά στην ύπαιθρο. Δεν αναφερόμαστε δηλαδή μόνο στις φωτιές που καίνε τα δάση ή τους θαμνώνες, αλλά και σε αυτές που καίνε λιβάδια και καλλιέργειες. Ο διαχωρισμός σε επιμέρους κατηγορίες πυρκαγιών είναι πρακτικά αδύνατος, καθώς το μωσαϊκό των χρήσεων γης στην Ελλάδα είναι έντονο και η φωτιά εύκολα αλλάζει μορφή. Αντίστοιχα, κάθε προσπάθεια πρόληψης ή καταστολής μιας πυρκαγιάς δάσους δεν μπορεί να οργανωθεί και να εκτελεστεί χωρίς να ληφθούν υπόψη και τα άλλα οικοσυστήματα και οι χρήσεις γης που συνθέτουν το μωσαϊκό του τοπίου. Σαφής διαχωρισμός μπορεί και πρέπει να γίνεται μόνο ανάμεσα σε δασικές πυρκαγιές και σε αυτές με αμιγώς αστικό ή βιομηχανικό χαρακτήρα.


Η φωτιά ως φαινόμενο εξαρτάται από τρεις βασικούς παράγοντες:

  • τη θερμότητα,
  • την παρουσία οξυγόνου που τροφοδοτεί την πυρκαγιά,
  • την ποσότητα, είδος και υγρασία της καύσιμης ύλης

Αυτοί οι τρεις παράγοντες συνιστούν το λεγόμενο «τρίγωνο της φωτιάς». Για να περιοριστεί η φωτιά πρέπει να εκλείψει τουλάχιστον ένας από τους τρεις παράγοντες, δηλαδή να σταματήσει η ύπαρξη οξυγόνου (όπως συνήθως επιδιώκεται σε αστικές πυρκαγιές με τη χρήση αφρού), να μειωθεί η θερμοκρασία (όπως επιδιώκεται με τη χρήση του νερού) ή να απομακρυνθεί η καύσιμη ύλη (όπως συχνά επιδιώκεται στις δασικές πυρκαγιές με το κόψιμο και την απομάκρυνση της βλάστησης). Οι δασικές πυρκαγιές προκύπτουν κυρίως κατά τις θερμές μέρες του χρόνου με ταυτόχρονη εμφάνιση ισχυρών ανέμων που προωθούν γρήγορα την εξάπλωση και μεγαλώνουν ραγδαία την έκτασή τους. Δεν μπορούν όμως να εξαπλωθούν αν δεν έχουν καύσιμη ύλη, όπως δάση, θαμνώνες, καλλιέργειες. Η καύσιμη ύλη, παρόλα αυτά, δεν είναι ομοιόμορφη ως προς την ευφλεκτότητά της. Ενδεικτικοί παράγοντες που καθορίζουν το πόσο εύκολα καίγεται ένα δάσος είναι το είδος της βλάστησης (π.χ. τα πεύκα είναι σημαντικά πιο εύφλεκτα από ότι οι βελανιδιές), η πυκνότητα της βλάστησης, η ύπαρξη υπορόφου ή χαμηλών κλαδιών στα δέντρα και στους θάμνους, η συνέχεια της βλάστησης και οι κλίσεις του εδάφους.


Η βλάστηση είναι επίσης ένας από τους παράγοντες που καθορίζουν ευρύτερα τη σφοδρότητα και τα λοιπά χαρακτηριστικά (ένταση, ταχύτητα) μίας πυρκαγιάς. Σε σχέση με αυτά τα χαρακτηριστικά, οι δασικές πυρκαγιές δεν είναι ομοιόμορφες. Παρουσιάζουν έντονες διαφοροποιήσεις κυμαινόμενες σε ένα συνεχές από πυρκαγιές μικρού μεγέθους, χαμηλής έντασης και απλών χαρακτηριστικών σε πυρκαγιές μεγάλων εκτάσεων και υψηλής έντασης που είναι ιδιαίτερα περίπλοκες. Στο άκρο αυτής της κλίμακας βρίσκονται οι λεγόμενες «μέγα-πυρκαγιές», όπως αυτή της Πελοποννήσου το καλοκαίρι του 2007, οι οποίες εκδηλώνονται
και αναπτύσσονται σε πολλά παράλληλα μέτωπα. Οι μέγα-πυρκαγιές θίγουν ταυτόχρονα φυσικές και κατοικημένες περιοχές, θέτοντας μεγάλα διλήμματα ιεράρχησης της δράσης καταστολής, δημιουργούν δικές τους μικροκλιματικές συνθήκες και τελικά καθιστούν το έργο της κατάσβεσης σχεδόν αδύνατο.
Το ζητούμενο της αποτελεσματικότητας της προστασίας από τις δασικές πυρκαγιές ουσιαστικά επικεντρώνεται στη δυνατότητα έγκαιρης προσβολής τους, προτού αυτές μεταλλαχθούν από μικρά και απλά συμβάντα σε εκτεταμένες πυρκαγιές ή ακόμα και μέγα- πυρκαγιές. Για την επίτευξη αυτού του ζητούμενου εξυπακούεται η ανάγκη για αποτελεσματική επιχειρησιακή κινητοποίηση και ορθή ιεράρχηση της επικινδυνότητας, έτσι ώστε να αντιμετωπίζονται κατά προτεραιότητα οι εστίες αυτές που κινδυνεύουν να λάβουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις.

Η φωτιά στο δάσος, στο χερσαίο οικοσύστημα γενικότερα, είναι κάτι συνηθισμένο για τη Μεσόγειο και δεν θα ήταν υπερβολή να ισχυριστεί κανείς ότι τα ελληνικά τοπία σε μεγάλο βαθμό είναι προσαρμοσμένα στην πυρκαγιά και μπορούν να αναγεννηθούν μετά από αυτήν, κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Μάλιστα, υπάρχουν τύποι οικοσυστημάτων, όπως είναι τα πευκοδάση, που είναι χαρακτηριστικοί για την περιοχή μας, και βασίζουν σε σημαντικό βαθμό την επιβίωσή τους στη δυνατότητά τους να καίγονται πιο εύκολα και εξ’ ίσου εύκολα να αναγεννιόνται. Επίσης, δεν θα πρέπει να παραβλέπεται ότι η πυρκαγιά αποτελεί πολλές φορές σημαντικό παράγοντα ανανέωσης του οικοσυστήματος και ωφελεί πολλά είδη της χλωρίδας και της πανίδας, καθώς και ότι αποτελεί ένα γρήγορο αποικοδομητή, συμβάλλοντας στην ταχεία ανοργανοποίηση των οργανικών ουσιών που συγκροτούν τη φυτική μάζα και στην απελευθέρωσή τους στη στάχτη. Αποτελεί εν πολλοίς ένα κομμάτι του φυσικού κύκλου των μεσογειακών οικοσυστημάτων με τον δικό του ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην ίδια τους την επιβίωση και λειτουργία.
Προφανώς η παραπάνω διαπίστωση δεν υποδηλώνει ότι θα πρέπει να στεκόμαστε αδιάφοροι απέναντι στην εκδήλωση των δασικών πυρκαγιών, ή ότι θα πρέπει να τους επιτρέπουμε να επεκτείνονται ανεξέλεγκτα. Παρότι οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν μέρος του φυσικού κύκλου των μεσογειακών οικοσυστημάτων, μία σειρά παραγόντων επιβάλουν τον έλεγχό τους ήδη από τα πρώτα λεπτά της εκδήλωσής τους.

Οι παράγοντες αυτοί είναι οι παρακάτω:
1. Η ένταση και ο τρόπος χρήσης του φυσικού χώρου από τους ανθρώπους έχει αυξήσει τη συχνότητα των πυρκαγιών σε επίπεδο που ξεπερνάει κατά πολύ οτιδήποτε θα μπορούσε να προκριθεί ως «φυσικό» και ως ενταγμένο στο φυσικό κύκλο των οικοσυστημάτων.
2. Οι συχνές, τοπικά εντοπισμένες πυρκαγιές εξαντλούν τη φυσική ικανότητα αναγέννησης των οικοσυστημάτων, ενώ προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις στους εδαφικούς πόρους οδηγώντας σε ερημοποίηση.
3. Οι πυρκαγιές αποτελούν συχνά προοίμιο ή αποτέλεσμα κακών πρακτικών χρήσεων γης που από μόνες τους επιφέρουν σειρά σημαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων.Η διαχείρισή τους είναι ταυτόσημη με τη διαχείριση του κινδύνου από πυρκαγιές.
4. Η δασική κάλυψη συνεπάγεται σειρά ευεργετικών ωφελειών για τις τοπικές κοινωνίες.Αυτές περιλαμβάνουν την προστασία από τα πλημμυρικά φαινόμενα, την τροφοδοσία των υπόγειων υδάτων, το μετριασμό των ακραίων θερμοκρασιών μέσω της τροποποίησης του μικροκλίματος, τη συνεισφορά στην αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και την παραγνωρισμένη αλλά πολύ σημαντική αισθητική αξία.
5. Η εξάπλωση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στο φυσικό χώρο έχει διακόψει τη συνέχεια των οικοσυστημάτων, με αποτέλεσμα να αποδυναμώνεται η φυσική ικανότητά τους να αναγεννηθούν. Διακυβεύεται επίσης η επιβίωση ειδών που φιλοξενούνται σε αυτά. Πολλά σπάνια είδη επιβιώνουν πλέον σε νησίδες φυσικής
βλάστησης, η καταστροφή των οποίων θα μπορούσε να σημαίνει και την οριστική τους εξαφάνιση.
6. Οι σημαντικές κοινωνικοοικονομικές ζημιές από τις πυρκαγιές, είτε αυτές αφορούν άμεσες απώλειες σε περιουσίες και παραγωγικές δομές, είτε αφορούν πιο έμμεσες επιπτώσεις στη δομή της αγροτικής κοινωνίας και οικονομίας. Οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές είναι επίσης ένα σημείο που πλέον χρήζει προσοχής.


Πέραν των παραπάνω, οι σύγχρονες συνθήκες επιβάλλουν κάποια περαιτέρω δεδομένα που θα πρέπει να αποτελούν αντικείμενο ενδιαφέροντος:
7. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής (υψηλότερες μέσες θερμοκρασίες,καύσωνες, άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα, παρατεταμένη ανομβρία και ξηρασία) δημιουργούν συνθήκες συχνότερης, εντονότερης και πιο εκτεταμένης εκδήλωσης δασικών πυρκαγιών. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί ανθρωπογενές φαινόμενο και οι συγκεκριμένες επιπτώσεις της στα δασικά οικοσυστήματα είναι ήδη φανερές.
8. Από τη δεκαετία του 1970 και μετά καταγράφεται μια σταθερά αυξητική τάση στις καμένες εκτάσεις, ενώ ταυτόχρονα έχει αυξηθεί σε πρωτόγνωρα επίπεδα ο εξοπλισμός της πολιτείας σε μέσα καταστολής και ειδικότερα σε ιδιόκτητα και ενοικιαζόμενα εναέρια μέσα. Αυτή η αναντιστοιχία αποκαλύπτει ότι η πυροπροστασία των δασών δεν σχετίζεται με τις δαπάνες σε μέσα και εξοπλισμό.
9. Η αστικοποίηση της σημερινής ελληνικής κοινωνίας και η ερήμωση της υπαίθρου έχουν ως αποτέλεσμα την υποχώρηση της πρωτογενούς παραγωγής και ειδικότερα της δασικής διαχείρισης. Έτσι αυξάνεται η βιομάζα των χερσαίων οικοσυστημάτων που τα μετατρέπει σε ευνοϊκό πεδίο έναρξης και μετάδοσης πυρκαγιών. Ταυτόχρονα, μειώνεται ο αριθμός και το μέγεθος των ενεργών αγροτικών πληθυσμών που έχουν εμπειρία, κίνητρο και δυνατότητα να συμβάλουν στο έργο της πυρόσβεσης, ειδικά κατά την πρώτη έγκαιρη προσβολή.
10. Μία άλλη συνέπεια της συγκέντρωσης του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού σε πόλεις είναι η νοοτροπία που θέλει την πολιτεία και την κοινωνία να ασχολούνται με τις δασικές πυρκαγιές σε εποχική βάση και συνήθως εκ των υστέρων. Έτσι, η έμφαση δίνεται στην καταστολή και τον εξοπλισμό και όχι στην πρόληψη που πρέπει να προηγείται των πυρκαγιών. Ταυτόχρονα, εκτυλίσσεται και η αποδυνάμωση της Δασικής Υπηρεσίας σε έμψυχο δυναμικό, υποδομή και πιστώσεις. Η κατάσταση αυτή οδηγεί στη μείωση της δυνατότητας εκτέλεσης έργων αντιπυρικής διαχείρισης σε επίπεδο πρόληψης και αποκατάστασης καμένων δασών.


Τα παραπάνω δεδομένα σκιαγραφούν τις οικολογικές και κοινωνικές παραμέτρους και συνθήκες που χαρακτηρίζουν τόσο το φαινόμενο των δασικών πυρκαγιών στη χώρα, όσο και την αναγκαιότητα ελέγχου και διαχείρισής του. Οι δασικές πυρκαγιές συνέβαιναν στο παρελθόν και θα συμβαίνουν στο μέλλον, καθώς έτσι επιβάλλει η οικολογία, το τοπίο και το κλίμα του τόπου μας, αλλά και καθώς αυτό προκαλεί η δεδομένη γεωγραφική κατανομή των δραστηριοτήτων και οι διαχειριστικές και οικονομικές πρακτικές. Η φωτιά λοιπόν αποτελεί τόσο μία οικολογική αναγκαιότητα, η οποία συμβάλλει στην ανανέωση των οικοσυστημάτων και ωφελεί συγκεκριμένα είδη πανίδας και χλωρίδας, όσο και μία σημαντική απειλή για τη διατήρηση των φυσικών αξιών, την αειφορία των περιβαλλοντικών υπηρεσιών τους και τη συνεχή και εύρυθμη κοινωνική και οικονομική λειτουργία. Οι επιπτώσεις της διαφαινόμενης κλιματικής αλλαγής, όσο και η ραγδαία μεταβαλλόμενη ανθρωπογεωγραφία, λειτουργούν εμφατικά προς τα παραπάνω.
Με αυτά τα δεδομένα, αναδύεται ως απαραίτητη η μετάβαση από μία προσέγγιση «αντιμετώπισης» και καταστολής των δασικών πυρκαγιών σε ένα καθεστώς ολοκληρωμένης διαχείρισής τους, το οποίο να συνυπολογίζει το ρόλο της φωτιάς στη λειτουργία των χερσαίων οικοσυστημάτων της χώρας, τις διαταράξεις στο φυσικό κύκλο που έχουν προκληθεί από την ανθρώπινη παρέμβαση και το κοινωνικό και οικονομικό κόστος των πυρκαγιών.

Αφιερώματα - Πυρκαγιές και δασοπροστασία

Συνταγές με μέλι

Συνταγές με μέλι

Μελισσοκομικός εξοπλισμός

Εξοπλισμός μελισσοκομίας, αναλώσιμα, ένδυση,τροφές,κυψέλες,μελιτοεξαγωγείς κ.α.
Διαφήμιση

Εκπαίδευση μελισσοκόμων

beeshop

1

Έχουμε 613 επισκέπτες συνδεδεμένους

Ντοκιμαντέρ στα Ελληνικά

Ο καιρός

Καλωσήρθατε στην ιστοσελίδα Ellinikomeli.gr

Αν δεν είστε εξοικειωμένος με το ίντερνετ...μην ανησυχείτε! Όλα εδώ είναι εύκολα και απλά.

Στο site θα βρείτε άρθρα, ειδήσεις, οδηγίες για νέους και ενημερώσεις για παλιούς μελισσοκόμους.

Για να βρείτε όσα σας ενδιαφέρουν απλά αναζητήστε την κατάλληλη επιλογή απο το μενού, στο πάνω μέρος της σελίδας.

Για να διαβάσετε ορισμένα άρθρα, θα χρειαστεί να γίνετε μέλος, τα υπολοιπα είναι δωρεάν

Μενού πλοήγησης